فصلنامه مطالعات مدیریت گردشگری

چکیده در عصر رقابت‌پذیری میان شهرها، برندسازی شهری به‌عنوان رویکردی راهبردی در جذب مخاطب هدفمند اهمیت فزاینده‌ای یافته است. پژوهش حاضر با هدف تحلیل ساختاری شاخص‌های مؤثر بر برندسازی شهری در تقویت تصویر شهری و جذب مخاطبان هدفمند (شامل گردشگران خاص بین‌المللی و داخلی) انجام شد. جامعه پژوهش شامل ۲۰ نفر از خبرگان حوزه‌های گردشگری، مدیریت شهری و بازاریابی شهری بود که به‌صورت هدفمند انتخاب شدند. داده‌ها با استفاده از پرسشنامه مبتنی بر طیف لیکرت گردآوری و با بهره‌گیری از نرم‌افزار میک‌مک تحلیل گردید؛ در این فرآیند روابط مستقیم و غیرمستقیم میان ۱۹ شاخص مورد بررسی قرار گرفت. برای غنای تحلیل فضایی، دو محله نارمک (با هویت تاریخی - سنتی) و علم و صنعت (با کارکرد علمی - نوآورانه) به‌عنوان نمونه‌های موردی انتخاب شدند. یافته‌ها نشان می‌دهد که متغیرهای اهرمی مانند انسجام مدیریت نهادی، رونق اقتصاد خلاق و کمپین‌های تبلیغاتی بیشترین پتانسیل را در ایجاد تغییرات مؤثر در سیستم برندسازی شهری دارند؛ علاوه‌بر این، زیرساخت‌های کالبدی و نمادهای شهری (نظیر غنای میراث تاریخی و کیفیت فضاهای عمومی) نقش بنیادینی در تثبیت برند شهری ایفا می‌کنند. نتایج پژوهش می‌تواند مبنایی برای سیاست‌گذاری در راستای تقویت جایگاه برند محلی و جذب مخاطبان خاص فراهم کند.

چکیده با وجود تحقیقات گسترده در حوزه‌های مرتبط اما متمایز «حکمروایی گردشگری» و «اجرای خط‌مشی گردشگری»، ادبیات پژوهشی این حوزه‌ها از سه محدودیت شامل فقدان تحلیل‌ نظام‌مند تعامل پویای این دو حوزه، نادیده گرفتن نقش گفتمان‌ها در شکل‌دهی به فرآیندهای اجرایی و عدم چارچوب یکپارچه تبیین ابعاد نهادی و گفتمانی رنج می‌برد. بنابراین، نیاز به پژوهشی ترکیبی با عنوان «حکمروایی اجرای خط‌مشی گردشگری با رویکرد نهادگرایی گفتمانی» احساس و تحلیل آن با استفاده از روش مرور نظام‌مند ادبیات 22 مطالعه منتخب در بازه زمانی 2024-2015 صورت پذیرفت. نتایج پژوهش در غالب چهار بُعد اصلی شناسایی شد: 1) بُعد کیستی: کنشگران دولتی و خصوصی نقش محوری و کنشگران عمومی، مردمی و حرفه‌ای نقش مکمل ایفا می‌کنند؛ 2) بُعد چرایی: حاکی از گذار از رویکردهای صرفا اقتصادی به سمت پارادایم‌های تعاملی و توسعه پایدار است؛ 3) بُعد چیستی: بر ضرورت توازن بین اهداف اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی تأکید دارد و 4) بُعد چگونگی: در آن ابزارهای مشارکتی، اقتصادی و ساختاری به‌عنوان محرک‌های اصلی و ابزارهای فرهنگی و قانونی به‌عنوان تقویت‌کننده‌ها عمل می‌نمایند؛ همچنین، شیوه مشارکتی به‌عنوان شیوه غالب حکمروایی اجرای خط‌مشی گردشگری، هنگامی که با مکانیسم‌های مدیریت یکپارچه و قواعد قانونی مناسب ترکیب شود، می‌تواند به افزایش پایداری و انسجام خط‌مشی‌ها بینجامد. چارچوب مفهومی پژوهش با ترکیب الگوی چهاربُعدی دانش و رویکرد نهادگرایی گفتمانی نه‌تنها خلأهای موجود در ادبیات پژوهش را پر می‌کند، بلکه ابزار بهبود حکمروایی اجرای خط‌مشی گردشگری در سطوح مختلف را ارائه می‌نماید.

چکیده هدف پژوهش، بسط شالوده مفهومی طراحی تجارب پایدار تفرج مبتنی بر طبیعت است تا شکاف دانش برای تلفیق طراحی تجربه و نظریه پایداری برای مقابله با روندهای ناپایدار و غیرمسئولانه را پوشش دهد. طرح پژوهش، مروری و بر مبنای روش مرور نظام‌مند ادبیات و علم‌سنجی انجام شد. جامعه آماری شامل ۹۴ مقاله است که از دو پایگاه علمی اسکوپوس و وب‌آوساینس، طی سال های ۲۰۰۸ تا ۲۰۲5، بر اساس غربالگری طبق رویه پرایسما، حاصل شد. تحلیل داده‌ها با استفاده از نرم‌‌افزارهای وی‌اواس ویوئر و مکس‌کیودی‌ای، تحقق یافت. یافته‌ها در بخش علم‌سنجی، گویای آن است که انتشار مقالات از ۲۰۰۸ آغاز و طی پنج سال اخیر به اوج رسیده است. همچنین، طراحی تجربه، گردشگری پایدار، گردشگری مبتنی بر طبیعت و رضایت، واژگان و خوشه‌های کلیدی را شکل داده‌اند. یافته‌های مهم در بخش مرور نظام‌مند ادبیات، ارائه چارچوب پیشنهادی طراحی تجارب پایدار شامل پیشایندها (محرک‌های فردی و مقصد)، فرآیند (هم‌آفرینی ارزش، یادگیری تعاملی، تعهد محیطی، تجربه شخصی‌سازی‌شده و نوآوری) و نتایج (تجارب معنادار بازدیدکننده و پایداری مقصد) است؛ نتایج حاصل از پژوهش، هم‌آفرینی ارزش برای تقویت پایداری اکوسیستم محلی و دستیابی به تجارب معنادار و به‌یادماندنی را تسهیل می‌کند و شکاف کاربردی در مدیریت مسئولانه و رفتار پایدار را نیز پوشش می‌دهد. ارزش و اصالت پژوهش آن است که برای نخستین بار، طراحی تجارب پایدار تفرج مبتنی بر طبیعت را بر مبنای ساختاری سیستمی و بر اساس سه پیشران (پیشایند، فرآیند و نتایج) و مقوله‌های مرتبط، ارائه می‌دهد.

چکیده با افزایش جمعیت سالمندان، توجه به ابعاد سلامت‌محور در گردشگری آنان ضروری است. این پژوهش با هدف تحلیل ساختار دانش گردشگری سالمندان با تأکید بر مؤلفه‌های سلامت انجام شد. مطالعه با رویکرد ترکیبی کمی-کیفی، از طریق تحلیل کتاب‌سنجی و مدل‌سازی ساختاری تفسیری فراگیر صورت گرفت. بدین‌ منظور، تعداد ۲۷۰ مقاله از پایگاه اسکوپوس (۱۹۷۹ تا ۲۰۲۴) انتخاب شد. در بخش کمی، تحلیل هم‌استنادی و هم‌رخدادی واژگان برای شناسایی مفاهیم کلیدی و روندها به‌کار رفت. در بخش کیفی، روابط علی مؤلفه‌ها مدل‌سازی شد. نتایج نشان داد ساختار دانشی این حوزه حول سه خوشه تحرک‌پذیری، فضای سبز و بحران سلامت شکل گرفته و تمرکز پژوهش‌ها به سمت سلامت روان، گردشگری درمانی و تعامل دیجیتال پیش رفته است. همچنین، مدل مفهومی بیانگر نقش کلیدی گردشگری سالمندان و درمانی از طریق بهزیستی ذهنی و کیفیت زندگی در ارتقای سالمندی فعال است. یافته‌ها مبنایی برای سیاست‌گذاری‌های سلامت‌محور و طراحی مداخله‌های مؤثر در بهبود رفاه سالمندان فراهم می‌کند.

چکیده افزایش نگرانی‌ها نسبت به محیط‌زیست و افزایش فزآینده آلودگی‌های محیطی ناشی از فعالیت‌های انسانی سبب شده که پایداری، رفتارهای سبز و مسئولیت اجتماعی در محیط‌های کاری و اماکن گردشگری اهمیت یابند. برای همین منظور، این مطالعه به ارزیابی نقش مسئولیت اجتماعی بر رفتار سبز کارکنان در بین هتل‌های چهارستاره و پنج‎ستاره شهر تبریز پرداخته است. رویکرد تحقیق بر اثبات‌گرایی استوار بوده و به‌صورت کمی انجام گرفته است. جامعه آماری تحقیق، مدیران و کارکنان هتل‌های چهارستاره و پنج‎ستاره شهر تبریز می‎باشد که به روش نمونه‌گیری خوشه‌ای، تعداد 216 نفر نمونه انتخاب شدند. جهت گردآوری داده‌ها از پرسشنامه استاندارد استفاده شد و برای تحلیل داده‌های تحقیق از روش معادلات ساختاری و نرم‌افزار Amos استفاده شد. نتایج تحقیق نشان داد که مسئولیت اجتماعی و نگرانی زیست‌محیطی بر رفتار سبز کارکنان مؤثرند. اما اثر پشتیبانی از گردشگری پایدار بر رفتار سبز مورد تأیید قرار نگرفت. از نتایج دیگر تحقیق، اثر معنادار مسئولیت اجتماعی بر نگرانی زیست‌محیطی و پشتیبانی از گردشگری پایدار و نیز اثر معنادار نگرانی زیست‌محیطی بر پشتیبانی از گردشگری پایدار می‌باشد. یافته‌های این تحقیق، اهمیت توجه به مسائل مرتبط با محیط‌زیست را در بخش هتلداری برجسته کرده و بر نقش کارکنان در بهبود ملاحظات زیست‌محیطی در بخش هتلداری تأکید می‌کند. مطابق با یافته‌ها، شکل‌گیری مسئولیت اجتماعی و نگرانی نسبت به محیط‌زیست می‌تواند رفتارهای سبز و سازگار با محیط‌زیست کارکنان در بخش هتلداری را به‎دنبال داشته باشد

چکیده این پژوهش با هدف شناسایی و تبیین مراحل اجرایی بازاریابی گردشگری روستایی در ایران انجام شده است. با توجه به اهمیت گردشگری در بهبود شرایط اقتصادی و اجتماعی مناطق روستایی، تلاش شد چارچوبی عملی برای بهبود فرآیند بازاریابی ارائه شود. پژوهش به روش آمیخته اکتشافی و در دو مرحله اجرا گردید. ابتدا ۲۵ مصاحبه نیمه‌ساختاریافته با خبرگان گردشگری انجام و با تحلیل محتوای کیفی و نرم‌افزار MAXQDA تحلیل شد. سپس برای افزایش دقت و اجماع، از روش دلفی فازی با مشارکت ۱۰ نفر استفاده شد. تحلیل با اعداد فازی مثلثی و فازی‌زدایی انجام گرفت. در نهایت، ۴۴ کد فرعی در قالب ۱۰ مقوله اصلی شناسایی شد. بیشترین توافق خبرگان مربوط به "ایجاد ردیف اعتباری ملی برای توسعه بازارها" و کمترین آن مربوط به "شناسایی روستاییان و بازرگانان پیشرو" بود. یافته‌ها بر لزوم رویکردی ساختارمند و مرحله‌ای در بازاریابی گردشگری روستایی تأکید دارند.

چکیده هدف اصلی پژوهش حاضر انجام یک مطالعه کاربردی در خصوص استفاده از الگوریتم‌های یادگیری ماشین، به‌عنوان زیربخشی از هوش مصنوعی و مقایسه عملکرد آن‌ها در مکانیابی اکوکمپ گردشگری است که به صورت مطالعه موردی در منطقه نمونه گردشگری شمشیر انجام گرفته است. در راستای دستیابی به هدف اصلی پژوهش از ده معیار (ارتفاع، شیب، جهت شیب، فاصله از گسل، زاویه تابش خورشید، فاصله از محل دفن پسماند، کاربری اراضی، فاصله از رودخانه، فاصله از جاده و فاصله از روستا و تأسیسات) استفاده شده است. همچنین نتایج نشان داد الگوریتم GTB نسبت به الگوریتم RF در راستای احداث اکوکمپ گردشگری مساحت بیشتری از محدود مورد مطالعه را در کلاس بسیار مناسب قرار داده است (85/36 درصد GTB =، 8/22 درصد = RF). نتایج بررسی صحت دو الگوریتم نشانگر قدرت پیشبینی بالاتر الگوریتم RF نسبت به الگوریتم GTB است.

چکیده در این پژوهش با هدف تحلیل نظام‌مند مدل‌های سفر مشتری در بستر گردشگری دیجیتال، با بهره‌گیری از رویکرد مفهومی «قیف پارادایم» به دسته‌بندی، تحلیل و ترکیب یافته‌های پیشین پرداخته شده است. این چارچوب امکان تمایز میان سطوح مختلف دانش از داده‌های تجربی تا مفاهیم بنیادی را فراهم می‌سازد. با استفاده از الگوی مرور سیستماتیک بولاند و همکاران (2013)، 12 مقاله علمی منتخب در چهار سطح مشاهدات، متدهای تحلیلی، تئوری‌های خاص و فرضیات پایه طبقه‌بندی و بررسی شدند. نتایج حاکی از تمرکز غالب بر داده‌های تجربی و غفلت از سطوح نظری است. همچنین فقدان مطالعات مروری مستقل، نیاز به پژوهش‌های جامع‌تر را برجسته می‌کند. فناوری‌های دیجیتال و تعاملات آنلاین در شکل‌گیری مدل‌های تصمیم‌گیری مشتریان نقش کلیدی دارند و مسیرهایی نو برای تحقیقات آتی در حوزه‌هایی چون هوش مصنوعی، واقعیت افزوده و کلان‌داده‌ها پیشنهاد می‌شود.

چکیده پژوهش حاضر با هدف ارائه مدلی نوآورانه و آینده‌نگر برای تبیین و پیش‌بینی نقش بازاریابی فیجیتال در توسعه گردشگری خرید در مناطق آزاد ایران انجام شد. روش پژوهش حاضر آمیخته (کیفی و کمی)، کاربردی و از نوع توصیفی - تحلیلی بود. در بخش کیفی، محورهای اصلی و فرعی توسعه گردشگری خرید از طریق مصاحبه نیمه‌ساختاریافته با 21 نفر از استادان دانشگاه، مدیران و کارشناسان مناطق آزاد و به روش گلوله‌برفی گردآوری و با تحلیل مضمون بررسی شد. در بخش کمی، پرسشنامه بین 35 نفر از خبرگان به‌روش قضاوتی توزیع گردید. عوامل شناسایی‌شده با دلفی فازی اولویت‌بندی، سناریوها با طراحی آزمایش تاگوچی تدوین و در نهایت سناریوی مطلوب با مدل‌سازی پویایی سیستم و عامل‌بنیان شبیه‌سازی شد. نتایج شبیه‌سازی نشان داد که با اعمال سناریوی مطلوب، میزان توسعه گردشگری خرید در مناطق آزاد ایران تا 86 درصد افزایش خواهد یافت.

چکیده با گسترش اینترنت و ظهور رسانه‌های اجتماعی، شرکت‌های هواپیمایی از این بسترها برای تعامل با مشتریان بهره می‌برند. توییتر، به‌عنوان یکی از پرکاربرترین پلتفرم‌های میکروبلاگ، نقشی مهم در ارتباط میان این شرکت‌ها و مسافران دارد. این پژوهش با هدف تحلیل احساسات و موضوعات پیرامون شرکت‌های هواپیمایی ایرانی در توییتر، بر اساس ۲۸۷۶ توییت انگلیسی (آوریل ۲۰۰۸ تا مارس ۲۰۲۴) گردآوری‌شده با Playwright انجام شد. پس از پیش‌پردازش و تفسیر ۲۳۰ ایموجی با هوش مصنوعی، برچسب‌گذاری احساسی با دو رویکرد واژگانی و یادگیری ماشینی (مدل RoBERTa) صورت گرفت. در میان پنج الگوریتم، رگرسیون لجستیک با روش واژگانی و امتیاز F برابر 0.81 بهترین عملکرد را داشت. افزودن اطلاعات ایموجی‌ها دقت مدل‌ها را به‌طور معناداری بهبود بخشید. تحلیل موضوعی با LDA نشان داد «امنیت» اصلی‌ترین دغدغه کاربران است. این نتایج می‌تواند به بهینه‌سازی راهبردهای ارتباطی و خدماتی شرکت‌های هواپیمایی ایرانی کمک کند.