فصلنامه مطالعات مدیریت گردشگری

چکیده حکمروایی نقشی حیاتی و تعیین‌کننده در تحقق توسعه هوشمند مقاصد گردشگری روستایی ایفا می‌کند. زیرا حکمروایی اثربخش نه‌تنها جهت‌دهنده سیاست‌ها، برنامه‌ها و تصمیم‌گیری‌های کلان است، بلکه تضمین‌کننده عدالت اجتماعی، شفافیت نهادی و کارآمدی فرآیندهای اجرایی در مسیر توسعه پایدار و هوشمند مقاصد گردشگری روستایی به‌شمار می‌رود. مطالعه حاضر در پی آن است با تحلیل اداراک ساکنین مقاصد گردشگری روستایی از مولفه های حکمروایی هوشمند شناخت تازه‌ای را به حوزه نوظهور حکمروایی مقاصد گردشگری هوشمند اضافه ‌کند. روش تحقیق توصیفی تحلیلی است. در این مطالعه 10 روستای هدف گردشگری استان قم بررسی شد. گردآوری اطلاعات به روش پیمایشی با ابزار پرسشنامه محقق ساخته انجام گردید. بر اساس مدل کمیسیون اقتصادی و اجتماعی سازمان ملل متحد «سطح هوشمندی حکمروایی مقاصد گردشگری روستایی» ذیل هشت بعد با 33 شاخص در طیف لیکرت کمی شد. واحد تحلیل 200 سرپرست خانوار روستایی بود که به روش تصادفی انتخاب و در تکمیل ابزار تحقیق همکاری نمودند.

چکیده این مطالعه با هدف طراحی و اعتبار سنجی مدل ارزشیابی و رتبه‌بندی روستاهای هدف گردشگری کشور اجرا شد. روش تحقیق به صورت آمیخته و جامعه آماری آن 36 نفر از اساتید دانشگاه‌های کشور و 75 نفر از کارشناسان استانی و وزارت میراث فرهنگی و معاونت دهیاری‌ها بوده است. این مطالعه در سه فاز اجرا شد. ابتدا مطالعات داخلی و خارجی و مهمترین بنچمارک‌های جهانی مورد بررسی قرار گرفت. د رگام بعدی مصاحبه‌های عمیق با نخبگان دانشگاهی و کارشناسان ملی صورت گرفت. سپس در قالب مطالعه دلفی نتایج در اختیار 36 نفر از اساتید گردشگری قرار گرفت و در گام سوم با کمک کارشناسان 31 استان، شاخص‌ها ویرایش نهایی و بومی‌سازی شد. نتایج نشان داد مدل مناسب ارزشیابی به صورت سیستمی و در چهار بعد منابع و جاذبه‌ها، زیرساخت‌ها، فرآیندهای توانمندسازی و زنجیره ارزش و بعد پایداری، همچنین 12 مولفه و در نهایت 35 شاخص شناسایی و تدوین شد.

چکیده هدف اصلی پژوهش حاضر انجام یک مطالعه کاربردی در خصوص استفاده از الگوریتم‌های یادگیری ماشین، به‌عنوان زیربخشی از هوش مصنوعی و مقایسه عملکرد آن‌ها در مکانیابی اکوکمپ گردشگری است که به صورت مطالعه موردی در منطقه نمونه گردشگری شمشیر انجام گرفته است. در راستای دستیابی به هدف اصلی پژوهش از ده معیار (ارتفاع، شیب، جهت شیب، فاصله از گسل، زاویه تابش خورشید، فاصله از محل دفن پسماند، کاربری اراضی، فاصله از رودخانه، فاصله از جاده و فاصله از روستا و تأسیسات) استفاده شده است. همچنین نتایج نشان داد الگوریتم GTB نسبت به الگوریتم RF در راستای احداث اکوکمپ گردشگری مساحت بیشتری از محدود مورد مطالعه را در کلاس بسیار مناسب قرار داده است (85/36 درصد GTB =، 8/22 درصد = RF). نتایج بررسی صحت دو الگوریتم نشانگر قدرت پیشبینی بالاتر الگوریتم RF نسبت به الگوریتم GTB است.

چکیده گردشگری اجتماع‌محور می‌تواند به بهبود شرایط اقتصادی و اجتماعی جوامع محلی کمک کند، هدف این تحقیق شناسایی و تحلیل موانع مشارکت جامعه محلی در توسعه گردشگری اجتماع‌محور در نواحی روستایی است. جامعه آماری شامل 9 روستا از روستاهای هدف گردشگری شهرستان‌های سروآباد و مریوان در استان کردستان است که از این بین، بر اساس معیار اشباع نظری، 40 نفر انتخاب و داده ‏ها با استفاده از ابزار مصاحبه ‏های نیمه‏ ساختاریافته جمع ‏آوری شد. کدگذاری داده‌ها با استفاده از راهبرد نظریه زمینه‏ ای، موانع را به 9 دسته تقسیم کرده است که از جمله می‏توان به مدیریت برون‏زای طرح‏های گردشگری روستایی و عدم مشارکت روستاییان، نبود نظام پایش و انتقال اطلاعات مدیریتی و شواهد به سطوح تصمیم‏ گیری و تفاوت‏های فرهنگی ادراک ‏شده اشاره کرد. این تحقیق با شناسایی موانع مذکور، می‌تواند به سیاست‌گذاران و محققان کمک کند تا تصمیمات بهتری برای توسعه گردشگری اجتماع‌محور در نواحی روستایی اتخاذ کنند.

چکیده گردشگری مسئولیت‌پذیر به‎عنوان یک راهبرد اثربخش در دست‌یابی به اهداف توسعه‌ پایدار، کاهش فقر و در نتیجه بهبود کیفیت زندگی ساکنان مناطق روستایی شناخته شده است. بااین‌حال، ابعاد مختلف گردشگری مسئولیت‌پذیر نمی‌توانند دارای اثر یکسانی بر ابعاد مختلف کیفیت زندگی باشند که در پژوهش‌های پیشین مورد توجه چندانی قرار نگرفته است. بنابراین، هدف پژوهش حاضر بررسی چگونگی اثرگذاری ابعاد گردشگری مسئولیت‌پذیر بر ابعاد مختلف کیفیت زندگی ساکنان مقاصد هدف گردشگری در روستاهای شهرستان خرم‌آباد بود (20750 = N).  حجم نمونه‌ی آماری با استفاده از «پاور آنالایسیس» برای رگرسیون خطی با سه متغیر مستقل و «قدرت برآورد شده‌ معادل 98/0»، 254 نفر تعیین شد که با استفاده از روش نمونه‌گیری خوشه‌ای متناسب با حجم در دو دهستان «مرکزی» و «پاپی» انتخاب شدند. ابزار گردآوری داده‌ها یک پرسشنامه محقق‌ساخته بود که روایی و پایایی آن با استفاده از محاسبه‌ آلفای کرونباخ، میانگین واریانس استخراجی و پایایی ترکیبی تأیید شد. داده‌ها در محیط نرم‌افزارهای SPSS_Ver27 و Smart-PLS 4.01 تجزیه‌وتحلیل شدند. یافته‌ها نشان داد که مطابق انتظار، ابعاد سه‌گانه‌ گردشگری مسئولیت‌پذیر دارای اثرات متفاوت بر ابعاد مختلف کیفیت زندگی ساکنان روستاهای هدف گردشگری است؛ به‌طوری‌که کیفیت زندگی مادی تنها به‌طور مثبت و معناداری تحت تأثیر مسئولیت‌پذیری اقتصادی گردشگران قرار می‌گیرد ( ) و ابعاد اجتماعی ( ) و زیست‌محیطی ( ) تأثیر معناداری بر آن نداشته‌اند. در نهایت، نتایج پژوهش یک ساختار تجربی کنترل‌شده برای برنامه‌ریزی‌های توسعه‌ روستایی از طریق توسعه گردشگری مسئولیت‌پذیر فراهم کرده است.

چکیده اقامتگاه‌های بوم‌گردی به عنوان یکی از اجزای اصلی اکوتوریسم، نقش مهمی در دستیابی به اهداف آن ایفا می‌کنند. هدف اصلی پژوهش حاضر، بررسی نقش معماری اقامتگاه‌های بومگردی در رضایت بوم‌گردان و وفاداری آنها در استان خراسان شمالی است. پژوهش حاضر از راهبرد پیمایشی و همسبتگی استفاده کرده است. جامعه مورد مطالعه، شامل بوم‌گردان خراسان شمالی بوده و نمونه 128 نفر بوده است. یافته‌ها نشان داد که مقادیر میانه در همه متغیرها، به طور معناداری از میانه موردانتظار پایین‌تر بوده که نشان‌دهنده شکاف بین تجربه بومگردان از اقامتگاه‌ها و انتظارات آنهاست. همه ویژگی‌ها و عناصر معمارانه اقامتگاه به جز یک مورد، با متغیرهای رضایت، تمایل به بازگشت دوباره و تمایل به توصیه اقامتگاه به دیگران، رابطه مستقیم معنادار داشتند. میانگین نمره برخی متغیرها در زنان به طور معناداری کمتر از مردان بود. میانگین نمرات بسیاری از متغیرها در بین سطوح مختلف تحصیلات و سطوح مختلف نوع سفر، تفاوت معناداری نشان داد.

چکیده هدف اصلی این مطالعه، بررسی نگرش ساکنان منطقه به گردشگری و عوامل تأثیرگذار بر این  نگرش بر مبنای نظریه تبادل اجتماعی می‌باشد. پژوهش حاضر به بررسی نگرش و حمایت ذی‌نفعان از گردشگری پرداخته است. از لحاظ روش تحقیق، این مطالعه از نوع تحقیقات توصیفی- همبستگی و کاربردی است که از مدل‌سازی معادلات ساختاری استفاده و به روش علی ارتباطی و تحلیل ماتریس کواریانس- واریانس انجام شده است. از نظر شیوه جمع‌آوری و دریافت اطلاعات، این تحقیق در حوزه مطالعات میدانی قرار دارد. جامعه آماری پژوهش، سرپرست خانوارها (مردم محلی) در روستاهای استان آذربایجان شرقی در ایران بودند. با توجه به بررسی‌های به‌عمل آمده از سازمان‌های متولی گردشگری روستایی استان آذربایجان شرقی مانند سازمان گردشگری و میراث فرهنگی، بنیاد مسکن انقلاب اسلامی و نیز مشاهده و بررسی میدانی، تعداد 20 روستا به‌عنوان روستای نمونه انتخاب شدند که تعداد کل خانوار این روستاها برابر با 4669 برآورد شد. با استفاده از رابطه کوکران، تعداد 355 نفر سرپرست خانوار به‌عنوان نمونه آماری مطالعه از مردم محلی انتخاب گردیدند. در این مطالعه از روش نمونه­گیری چند مرحله‌ای استفاده شد. بر این اساس، ابتدا به انتخاب روستاهای مورد مطالعه از مناطق روستایی استان آذربایجان شرقی با در نظرگرفتن یکسری از ویژگی‌ها و شاخص‌های تعیین‌کننده از جمله دارا بودن آثار ثبت شده ملی و جهانی، دارا بودن بافت سنتی و یا سبک معماری خاص یا مراسم فرهنگی تعریف‌شده در زمان خاص و... پرداخته شد. تعداد 20 روستا به‌عنوان روستاهای نمونه انتخاب شدند و سپس از روش نمونه‌گیری طبقه‌ای با انتساب متناسب استفاده گردید و در مرحله نهایی از طریق استفاده از روش نمونه‌گیری تصادفی ساده به سرپرست خانوار به‌صورت حضوری مراجعه و اطلاعات لازم جمع‌آوری و پرسشنامه تکمیل گردید. جهت تعیین روایی ابزار اندازه­گیری از میانگین واریانس استخراج شده[1] استفاده گردید و نتایج نشان‌دهنده روایی ابزار اندازه­گیری بود (97/0-74/0). به‌منظور تعیین میزان پایایی ابزار تحقیق، از پایایی ترکیبی استفاده شد و نتایج  نشان­دهنده پایایی ابزار اندازه­گیری بود (99/0-93/0). نتایج نظرات ساکنان محلی در خصوص روابط علی بین متغیرهای توسعه گردشگری حاکی از این بود که رابطه علی مثبت و معنی­داری بین منفعت شخصی و درک تأثیرات مثبت گردشگری، بین منفعت شخصی و رضایت، بین درک تأثیرات مثبت گردشگری و رضایت، بین درک تأثیرات مثبت گردشگری و حمایت از توسعه گردشگری، بین رضایت و حمایت از توسعه گردشگری وجود داشته است. رابطه علی منفی و معنی­داری بین منفعت شخصی و درک تأثیرات منفی گردشگری، درک تأثیرات منفی گردشگری و رضایت، بین درک تأثیرات منفی و حمایت از توسعه گردشگری وجود داشته است. نتایج مطالعه، ضمن تأیید نظریه تبادل اجتماعی مشخص کرد که چه ساختارهایی در حمایت از توسعه گردشگری دخیل می‌باشند که می‌بایست در برنامه‌ریزی توسعه گردشگری در نظر گرفته شوند.

چکیده گردشگری رویدادهای محلی، یکی از انواع گردشگری است که می‌تواند نقش مهمی در توسعه پایدار اقتصادی و اجتماعی جوامع داشته باشد. بااین‌وجود، این موضوع علی‌رغم وضوح و ضرورت خود کمتر مورد توجه قرار گرفته ‌است. جشنواره گل‌وگلاب میمند فارس یکی از این رویدادهایی است که هر ساله در فصل بهار برگزار می‌شود. هدف این مطالعه، شناسایی عوامل جذب گردشگران به این رویداد ‌است. بدین منظور ابتدا عوامل جذب گردشگر به رویدادها با تحلیل محتوای کیفی استخراج شدند و در ادامه نظرات گردشگران در قالب روش‌شناسی کیو گردآوری شده ‌است. جامعه آماری در بخش اول این مطالعه، اسناد و خبرگان این حوزه و در روش کیو، گردشگران جشنواره گل‌وگلاب میمند در بهار 1402 بوده‌اند. در نهایت، چارچوب مفهومی از عوامل اثرگذار بر گرایش مشتریان شامل 50 شاخص در 15 مؤلفه ارائه گردید. همچنین، تحلیل کمی داده‌های کیو نشان می‌دهد برای گروه اول از گردشگران دسترسی، مهمان‌نوازی و گذراندن اوقات با دوستان، در گروه دوم، تعاملات اجتماعی و کیفیت رویداد، در گروه سوم، انگیزه‌های میهن‌پرستانه و یادگیری و در گروه چهارم، تجربه و لذت از رویداد اهمیت داشته‌ است. در عین حال جاذبه‌های طبیعی و لذت‌جویی از محیط جشنواره برای همه گردشگران مهم بوده ‌است که این نتایج می‌تواند زمینه‌ای برای تدوین استراتژی‌های بازاریابی رویدادهای گردشگری محلی باشد.

چکیده گردشگران در هنگام سفر، بدنبال کسب تجربیات بیادماندنی هستند و اغلب تصمیمات آن‌ها تحت تاثیر همین تجربیاتی که از مقصد کسب کرده‌اند، قرار میگیرد. ازاین‌رو با هدف استخراج تجربیات بیادماندنی گردشگران از مقاصد روستایی از رویکرد شناختی زیمت استفاده شد. براساس اشباع نظری با 35 نفر از گردشگرانی که به روستاهای گردشگری شهرستان‌های مشهد، نیشابور و طرقبه‌شاندیز سفر کرده و درگیری ذهنی بیشتر از 83 با این مقاصد داشتند، مصاحبه صورت‌گرفت. به طورکلی 9 سازه پایه و 11 سازه نهایی استخراج گردید، پرتکرارترین سازه پایه، «چشم‌انداز طبیعی و بکر روستا» بود که تجربیات بیادماندنی مانند «سکوت‌و‌آرامش»، «احساس شادابی و رهایی» و «لذت‌بخش بودن» را در گردشگران ایجادکرده‌است. ادبیات نظری در زمینه تجربیات بیادمادندنی از مقاصد روستایی بسیار محدود می‌باشد، لذا این مطالعه درک جدیدی در رابطه با نحوه شکل‌گیری تجربیات بیادماندنی از مقاصد روستایی ارائه می‌دهد که مورداستفاده مدیران مقاصد روستایی برای جلب وفاداری و جذب بیشتر گردشگران قرارمی‌گیرد.