مدل مفهومی مسئولیت اجتماعی شرکت‌ها در حوزه گردشگری ایران با رویکرد نظریه داده بنیاد

شاه حسینی, محمدعلی; نظری, محسن; ترکستانی, محمد صالح; قربانی, فاطمه

doi:10.22054/tms.2021.50748.2284

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

¹ دانشیار، دانشکده مدیریت، دانشگاه تهران، تهران، ایران.

² دانشیار دانشکده مدیریت، دانشگاه تهران، تهران، ایران

³ استادیار دانشکده مدیریت و حسابداری، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران

⁴ دانشجوی دکتری رشته مدیریت بازرگانی، دانشگاه تهران، تهران، ایران

https://doi.org/10.22054/tms.2021.50748.2284

چکیده

صنعت گردشگری و رویکرد مسئولیت اجتماعی شرکت‌ها؛ هردو ارتباط مستقیمی با جامعه و محیط اطراف دارند و به‌نوعی در هم تنیده و بسیار به هم مرتبط هستند. هدف مقاله حاضر ارائه مدل مفهومی مسئولیت اجتماعی شرکت‌ها در حوزه گردشگری ایران است. جامعه پژوهش کلیه خبرگان گردشگری در سال 1397 می‌باشند که با منطق نمونه‌گیری نظری و به روش نمونه‌گیری قضاوتی و گلوله برفی تا رسیدن به اشباع نظری انتخاب شدند و درمجموع حجم نمونه معادل 21 نفر شد. ابزار پژوهش مصاحبه‌های نیمه ساختاریافته بود که قابلیت اعتماد با استفاده از روش بازبینی در زمان کدگذاری و تأیید همکاران پژوهشی استفاده شده است. داده‌های حاصل از مصاحبه‌ها به‌صورت دستی و با استفاده از روش نظریه داده بنیاد تحلیل شد. مطابق با نتایج، پدیده مسئولیت اجتماعی شرکت‌ها در حوزه گردشگری شامل ابعاد مختلف «درون شرکتی»، «محیط‌زیستی»، «اقتصادی»، «اجتماعی»، «فرهنگی» و «قانونی» می‌شود. همچنین نتایج نشان داد که «کسب مقبولیت اجتماعی»، «شکل‌گیری مفاهیم جدید و گردشگران آگاه و مسئول»، «جبران اثرات منفی گردشگری» و «منفعت‌طلبی اقتصادی» شرایط علی مؤثر بر اجرای این مسئولیت هستند. علاوه ‌بر این، شرایط مداخله‌گر و زمینه‌ای مؤثر بر راهبردهای اجرای مسئولیت اجتماعی شرکت‌ها در حوزه گردشگری ایران نیز شناسایی شدند که اجرای این راهبردها به «توسعه پایدار گردشگری»، «مزیت رقابتی شرکت» و «پایداری کسب‌وکار» می‌انجامد.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Conceptual Model of Corporate Social Responsibility in Iran’s Tourism

نویسندگان [English]

Mohammadali Shahhoseini ¹
Mohsen Nazari ²
Mohamad saleh Torkestani ³
Fatemeh Ghorbani ⁴

¹ Associate Professor at the Department of Business Management, Faculty of Management, University of Tehran, Tehran, Iran

² Associate Professor at the Department of Business Management, Faculty of Management, University of Tehran, Tehran, Iran

³ Assistant professor at the Department of Business Management, Faculty of Management and Accounting, Allameh Tabataba’i University, Tehran, Iran

⁴ Ph.D. Candidate in Business Administration, Kish International Campus, University of Tehran, Tehran, Iran

چکیده [English]

Abstract
The corporate social responsibility approach and the tourism industry are directly related to the community and the environment and are somehow intertwined and highly interrelated. This research aimed to present a conceptual model of corporate social responsibility in Iran’s tourism. A qualitative research approach has been used for conducting this research. This research’s statistical population has consisted of all tourism experts in 2018. The sample consists of 21 of them selected using purposive judgmental and snowball sampling methods; sampling was continued until theoretical saturation. The research tool was semi-structured interviews whose trustworthiness was assessed using the review method when coding and approval of research colleagues. The coding of the data was done manually, and according to the main purpose of the research, a paradigm model was constructed using the Grounded Theory approach. According to the results, the phenomenon of corporate social responsibility in the field of tourism includes various dimensions of "intra-company," "environmental," "economical," "social," "cultural," and "legal." The results also showed that "gaining social acceptance," "forming new concepts and knowledgeable and responsible tourists," "compensating for the negative effects of tourism," and "economic profitability" are the causal conditions affecting the implementation of this responsibility. Besides, intervening conditions and contexts affecting corporate social responsibility implementation strategies in the field of tourism in Iran were identified, which lead to "sustainable tourism development," "corporate competitive advantage," and "business sustainability."

کلیدواژه‌ها [English]

Corporate Social Responsibility
Tourism industry
Grounded theory
Iran

مراجع

الوانی،سیدمهدی(1384)«مدیریت عمومی».چاپ بیست و چهارم،انتشارات نشر نی ،تهران.

الوانی، سید مهدی و قاسمی، احمدرضا(1377). « مدیریت و مسئولیت اجتماعی سازمان». مؤسسه چاپ و انتشارات مرکز آموزش مدیریت دولتی.

الهامی، پریا(1395). «شناسایی و اولویت بندی سیاست های دولت برای توسعه مسئولیت اجتماعی شرکتی در کسب وکارهای کوچک و متوسط صنایع غذایی کشور». پایان نامه کارشناسی ارشد. دانشگاه تهران. دانشکده کارآفرینی. استاد راهنما: محمدعلی مرادی. استاد مشاور: کمال سخدری.

ایمانی پناه، مسعود(1396). « نقش روابط عمومی و مسئولیت اجتماعی در برند سازی شرکت«. پایان نامه کارشناسی ارشد. دانشگاه تهران. پردیس فارابی. استاد راهنما: ابوالفضل خسروی. استاد راهنما: حسین خنیفر.

امامی، حسن(1385). «مسئولیت اجتماعی سازمان، الزامی برای پایداری- انجمن مدیریت کیفیت ایران». ش 15

امیر قاسم خانی، سمیه؛ کاظمی، مهدی و ملاحسینی، علی(1395).« مسئولیت اجتماعی شرکت و نقش آن در کسب مزیت رقابتی». دو ماهنامه مطالعات کاربردی در علوم مدیریت و توسعه. سال اول. شماره دو. صص 41-21

امینی، فضل الله(1379). « مسئولیت های اجتماعی مدیران و بنگاه های کسب و کار»، تدبیر، شماره 105، صص 25-22

امین‌بیدختی، علی‌اکبر؛ جعفری، سکینه و صباغ، سیده سمیه(1395). «مسئولیت پذیری اجتماعی در عملکرد صنایع گردشگری». اولین کنفرانس ملی- جهانی مدیریت و اقتصاد. تهران. دانشگاه علم و فرهنگ.

امین بیدختی، علی اکبر؛ جعفری، سکینه و صباغ، سیده سمیه(1396). «مسئولیت پذیری اجتماعی در گردشگری». دومین کنفرانس بین‌المللی انسجام مدیریت و اقتصاد در توسعه، ایران- تهران.صص11-1.

ثقفیان، حامد(1388)، «بررسی ارتباط بین مسئولیت پذیری اجتماعی و عملکرد مالی شرکت های تولیدی سازمان بورس اوراق بهادار تهران»، پایان نامه کارشناسی ارشد، مؤسسه الغدیر تبریز

برزگر، قدرت اله(1392)، «مدلی برای افشاء مسئولیت اجتماعی شرکتها (CSR) و ارتباط آن با عملکرد مالی»؛ رساله دکتری. دانشگاه علامه طباطبایی. دانشکده مدیریت و حسابداری. استاد راهنما: یحیی حساس یگانه ؛ استادمشاور: فرخ برزنده استاد مشاور: مقصود امیری

برهمت، نسیم(1391). «نقش اینترنت در توجه کسب و کار های کوچک و متوسط به فعالیت های مسئولیت اجتماعی شرکتی». پایان نامه کارشناسی ارشد. دانشگاه تهران. دانشکده مدیریت، گروه کارآفرینی. استاد راهنما: رضا زعفریان.

خوش نشین، حسین(1392). « بررسی تاثیر مسئولیت های اجتماعی از طریق ارزش ویژه برند و شهرت سازمان در عملکرد برند»؛ پایان نامه کارشناسی ارشد. دانشگاه علامه طباطبایی. دانشکده مدیریت و حسابداری. استاد راهنما: محمدرضا کریمی علویجه؛ استاد مشاور: حامد دهقانان

دانائی فرد، حسن و مظفری، زینب(1387). «ارتقاء روایی و پایایی در پژوهش‌های کیفی مدیریتی: تأملی بر استراتژی‌های ممیزی پژوهشی». پژوهش‌های مدیریت، سال اول، شماره اول، صص 162-131

رنجبر، هادی؛ حق‌دوست، علی‌اکبر؛ صلصالی، مهوش؛ خوشدل، علیرضا؛ سلیمانی، محمد‌علی و بهرامی، نسیم.(1391).« نمونه‌گیری در پژوهش‌های کیفی: راهنمایی برای شروع». مجله علمی پژوهشی دانشگاه علوم پزشکی ارتش جمهوری اسلامی ایران. سال دهم. شماره 3. صص 250-238.

سیف زاده، مریم(1394)، «تحلیل گفتمان مسئولیت اجتماعی مدیران در صنعت گردشگری استان فارس»، کنفرانس سالانه مدیریت و اقتصاد کسب و کار، بصورت الکترونیکی، موسسه مدیران ایده پرداز پایتخت ویرا، https://www.civilica.com/Paper-MSECONF01-MSECONF01_259.html

سعید آبادی، مجید(1395) . «رابطه ی ادراک مشتری از مسئولیت اجتماعی سازمان با قصد خرید مشتری با توجه به نقش میانجی وفاداری مشتری و تصویر شرکت( مورد مطالعه : شعب بانک صادرات در شهر تهران) ». پایان نامه کارشناسی ارشد. دانشکده مدیریت و حسابداری. دانشگاه علامه طباطبائی. استاد راهنما: محمد صالح ترکستانی. استاد مشاور: کبری بخشی زاده ی برج.

صلواتی، عادل؛ رستمی نوروز آباد، مجتبی و رحمانی نوروزآباد، سامان(1392). اخلاق حرفه ای و مسئولیت پذیری اجتماعی در صنعت هتلداری. فصلنامه علمی- پزوهشی مطالعات مدیریت گردشگری. سال هشتم. شماره 21. صص 143-107.

ظهوری، بهاره(1396). « طراحی مدل برندسازی کالاهای تندمصرف با رویکرد مسئولیت اجتماعی». رساله دکتری. دانشگاه علامه طباطبائی. دانشکده مدیریت و حسابداری. استاد راهنما: محمود محمدیان؛ استاد مشاور: زهره دهدشتی شاهرخ.

فرزین فر، زهره؛ سعیدا اردکانی، سعید و نادری بنی، محمود(1395). تأثیر مسئولیت اجتماعی شرکت بر وفاداری مشتریان با توجه به نقش میانجی اعتماد و رضایت(مورد مطالعه هتل های سه ستاره و چهار ستاره یزد). فصلنامه مطالعات مدیریت گردشگری، سال یازدهم، شماره 33، صص 83-63.

فیاضی آزاد، علی(1394). «طراحی مدل عوامل موثر بر مسئولیت اجتماعی در شرکت ملی نفت ایران. رساله دکتری. دانشگاه تهران، پردیس فارابی». استاد راهنما: محمد حسین رحمتی. اساتید مشاور: علی حمیدی زاده. حسین خنیفر.

قربانی، محمد؛ زرندی، محمد مهدی و رضا حصاری(1384)، «اخلاق و مسئولیت اجتماعی مدیران»، مدیریت فردا، سال سوم، شماره 11 و 12. صص 92-79

قرین، ستار(1395). «تعیین محرک‌های اثر گذار در پیاده سازی مسئولیت اجتماعی شرکت ها با استفاده از تکنیک دیمتل». پایان نامه کارشناسی ارشد حسابداری. دانشگاه تربیت مدرس. دانشکده مدیریت و اقتصاد. استاد راهنما: سحر سپاسی. استاد مشاور: عادل آذر.

کریمی، محمد(1392). «توسعه مدل وفاداری برند با تبیین نقش شخصیت برند و مسئولیت اجتماعی برند( مطالعه موردی: رستوران های پدیده شاندیز تهران) ». پایان نامه کارشناسی ارشد. دانشگاه تربیت مدرس. دانشکده مدیریت و اقتصاد. استاد راهنما: حمید خداداد حسینی. استاد مشاور: پرویز احمدی.

محمودی توانا، مهرداد(1394). تاثیر مسئولیت اجتماعی برند بر وفاداری مشتری(مورد مطالعه:شرکت هواپیمایی ماهان). پایان نامه کارشناسی ارشد. دانشگاه تهران. پردیس فارابی. دانشکده مدیریت. استاد راهنما: حسین نوروزی. استاد مشاور: علی حمیدی زاده.

معصومی، محمدرضا؛ جعفر پور، محمد مهدی(1394). «بررسی ابعاد مختلف مسئولیت های اجتماعی در سازمان های صنعتی با تمرکز بر تجربیات پژوهشی شیراز». همایش مسئولیت اجتماعی شرکت، مرکز همایش های بین المللی پژوهشگاه صنعت نفت، تهران.

مرکز ترویج مسئولیت اجتماعی شرکت‌های ایرانی- www.csriran.com

Arli, D. & Tjiptono, F. (2014) “Does corporate social responsibility matter to consumers in Indonesia?” Social Responsibility Journal, Vol. 10 Issue: 3, pp.537-549, https://doi.org/10.1108/SRJ-01-2013-0007

Barthorpe, S. (2010), “Implementing corporate social responsibility in the UK construction industry”, Property Management, Vol. 28 No. 1, pp. 4-17.

Baniya, R.; Thapa, B. & M-S Kim (2019). “Corporate Social Responsibility among Travel and Tour Operators in Nepal”. Sustainability, MDPI, Open Access Journal, vol. 11(10), Pp.1-13. www.mdpi.com/journal/sustainability.

Barney, J. B. & Griffin, R. W. (1992). “The Management of Organization: Strategy, Structure, and Behavior” Boston, Houghton Mifflin Company.

Bohdanowicz, P. (2005). “European Hotelier’s Environmental Attitudes: Greening the Business”. Cornell Hotel and Restaurant Administration Quarterly, 46, 188-204.

Bohdanowicz, P. (2007). A case study of Hilton Environmental Reporting as a tool of Corporate Social Responsibility. Tourism Review International. Vol. 11, N. 2, pp. 115-131(17)

Brønn, P.S. and Vidaver-Cohen, D. (2009), “Corporate motives for social initiative: legitimacy, sustainability, or the bottom line?”, Journal of Business Ethics, Vol. 87 No. 1, pp. 91-109.

Cowper-Smith, A.; de Gro