نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری رشته رفتار سازمانی و مدیریت منابع انسانی، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران

2 استادیارگروه مدیریت گردشگری و هتلداری دانشگاه شیراز

3 دانشیار گروه مدیریت گردشگری و هتلداری دانشگاه شیراز

4 استادیار گروه مدیریت گردشگری و هتلداری دانشگاه شیراز

5 دانشجوی دکتری مدیریت تولید، دانشگاه یزد، یزد، ایران

10.22054/tms.2022.65355.2666

چکیده

این مطالعه در قالب پژوهشی ترکیبی به منظور ارائه مدل توسعه اکوتوریسم در ایران اجرا گردیده است. در بخش کیفی به مصاحبه با خبرگان گردشگری اقدام و داده‏ ها با روش تحلیل مضمون، تحلیل شد که به شناسایی 4 بعد اصلی و 19 استراتژی انجامید. در بخش کمی، با بکارگیری پرسشنامه به این ابعاد و استراتژی ‏ها توسط خبرگان صنعت گردشگری کشور امتیاز داده شد. نتایج تحلیل داده ها با استفاده از روش مجموعه‌های فازی مردد، گویای این است که مهمترین ابعاد توسعه اکوتوریسم به ترتیب عبارتند از ابعاد مدیریتی، توسعه زیرساخت‏ها، بازاریابی، و آموزش و توسعه منابع انسانی. یافته ‏ها نشان داد انجام فعالیت‏های بازاریابی برای افزایش سهم بازار (رسوخ در بازار)، تنوع ‏بخشی به محصول اکوتوریسم (تنوع ناهمگون)، بهبود وضعیت راه ‏های دسترسی به روستاهای هدف گردشگری و افزایش تاب‏ آوری مقصدها در مقابل بلایای طبیعی به ترتیب مهمترین استراتژی‏های توسعه اکوتوریسم در ایران محسوب می‏شوند.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

A Model for Ecotourism Development: The Case of Iran

نویسندگان [English]

  • Ali asghar Mobasheri 1
  • Fatemeh Shekari 2
  • Moslem Bagheri 3
  • Zahra Moaven 4
  • Mehrdad Kiani 5

1 PhD student, Organizational Behavior and Human Resources Management, Isfahan University, Isfahan, Iran

2 Assistant professor, Department of Tourism and Hospitality Management, Shiraz University

3 Associated professor, Department of Tourism and Hospitality Management, Shiraz University, Shiraz, Iran

4 Assistant professor, Department of Tourism and Hospitality Management, Shiraz University, Shiraz, Iran

5 PhD Student, Department of Industrial Management, Yazd University, Yazd, Iran

چکیده [English]

This study uses a mixed research framework to propose a model of ecotourism development in Iran. In the qualitative part, practitioners and experts were interviewed to extract the elements of the model, and the data were analyzed through thematic analysis. Therefore, four dimensions and 19 were detected. In the quantitative part, the dimensions and strategies were arranged into a questionnaire and were ranked by Iranian tourism experts. The results of analysis through hesitant fuzzy sets method revealed that the most important ecotourism development dimensions in Iran were “Management,” “Infrastructure development,” “Marketing,” and “Training and developing human resources.” Also, the most critical ecotourism development strategies were “marketing activities for increasing market share in ecotourism,” “diversifying Iran’s ecotourism products,” “improving roads leading to target villages for tourism,” and “increasing resilience of destinations in the face of natural disasters”, respectively.

کلیدواژه‌ها [English]

  • ecotourism development
  • ecotourism development strategies
  • Thematic analysis
  • Hesitant fuzzy sets
  • Iran
 بدری، سیدعلی، رحمانی، خلیل، سجادی قیدارسی، مجید، حسن­پور، امید. (1390). راهبردهای توسعه اکوتوریسم در شهرستان مریوان، پژوهش­های روستایی، 2 (2)، 54-31.
جوزی سیدعلی، رضائیان، سحر، ایرانخواهی، مهدی و مرادی، نبی­الله. (1389). ارائه برنامه راهبردی توسعه اکوتوریسم در منطقه حفاظت‌شده مند بوشهر به روش فریمن. علوم محیطی، 7 (4)، 22-1.
حاجی­نژاد، علی و آقایی، واحد. (1392). راهکارهای بهینه توسعه اکوتوریسم استان اردبیل با استفاده از روش برنامه­ریزی استراتژیک (SWOT). چشم­انداز جغرافیایی، 8 (22)، 35-15.
حسنی­مهر، سیده صدیقه و کوهی، شهربانو. (1390). شناسایی توانمندی­های بالقوه حوضه­های رودخانه­ای به‌عنوان مکان­های مناسب طبیعت­گردی، مطالعه موردی: شفارود گیلان. فصلنامه جغرافیایی آمایش محیط، 13، 118-105.
خاتمی فیروزآبادی، سید محمدعلی، جلالی، سید حسین، پرورده، سید علی محمد، (۱۳۹۲). استفاده از روش تاپسیس فازی به‌منظور اولویت‌بندی موانع اجرای استراتژی در میان پیمانکاری بخش انرژی، فصلنامه مطالعات مدیریت صنعتی، ۱۱ (۲۹)، ۱۱۳.
دانش­مهر، حسین، کریمی، علیرضا و صفری، وریا. (1391). بررسی نقش طبیعت­گردی و آثار آن در توسعه مناطق روستایی با استفاده از مدل تحلیلی SWOT. پژوهش­های روستایی، 3 (3)، 234-209.
رضایان، سحر، جوزی، سید علی و پیراسته، اسماء. (1392). ارائه برنامه مدیریت راهبردی توسعه طبیعت­گردی جزیره قشم به روش SWOT. علوم و تکنولوژی محیط‌زیست، 15 (1)، 109-91.
سالاری، عبداله و ارجمندی، رضا. (1388). مدیریت زیست­محیطی طبیعت­گردی در پارک ملی کویر با استفاده از GIS. علوم و تکنولوژی محیط‌زیست، 11 (1)، 186-173.
سلیمانی، یعقوب، سبزی، برزو و حبیبیان، شیرزاد. (1397). تدوین راهبردهای توسعه اکوتوریسم (مورد: دریاچه دوقلو سیاه گاو، شهرستان ابدانان). میراث و گردشگری، 3 (9)، 30-13.
شاطریان، محسن، کیانی سلمی، صدیقه و زورمند، پریناز. (1395). ارزیابی عوامل اثرگذار بر فضای ارزش‌آفرینی طبیعت­گردی در اکوسیستم­های بیابانی (نمونه موردی: مرنجاب). مجله علمی پژوهشی مهندسی اکوسیستم بیابان، 5 (13)، 129-117.
شاطریان، محسن، کیانی سلمی، صدیقه، غلامی، یونس و منتصری، زهرا. (1396). اولویت­بندی عوامل مؤثر بر توسعه طبیعت­گردی روستاهای بخش برزک- کاشان با تلفیق تکنیک­های DEMATEL و ANP. نشریه تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی، 17 (44)، 154-131.
شمالی­زاده، فرخنده، دشتی، سیده سولماز و حمادی، کاظم. (1394). تحلیل و ارزیابی پتانسیل­ و راهبردهای توسعه طبیعت­گردی در دریاچه سد دز با استفاده از روش فریمن. فصلنامه علمی- پژوهشی اکوبیولوژی تالاب، 7 (25)، 20-5.
غلامی بیمرغ، یونس، موسوی، سیدعلی و وارثی، حمیدرضا. (1390). تحلیل بر وضعیت گردشگری شهرستان نورآباد ممسنی. تحقیقات جغرافیایی، 26 (101)، 78-49.
کاسه­گر محمدی، شعیب و هاشمی، سید یوسف. (1394). بررسی استراتژی مدیریتی توسعه پایدار اکوتوریسم در شهر تنکابن. معماری و شهرسازی پایدار، 3 (2)، 22-11.
محمدی، بهاره، عظیمی، مژگان سادات و سپهری، عادل. (1395). بررسی شایستگی مراتع شرق استان گلستان به‌منظور طبیعت­گردی (مطالعه موردی مناطق تیل­اباد و خوض ییلاق در شهرستان آزادشهر، استان گلستان). نشریه علمی پژوهشی مرتع، 10 (3)، 327-315.
مخفی، گلناز، رونیاسی، نسیم، سبحان اردکانی، سهیل و یالپانیان، علی اکبر. (1391). مکان­یابی مناطق مستعد توسعه گردشگری در شهرستان همدان. جغرافیا و مطالعات محیطی، 1 (2)، 94-79.
موحد، علی و زاده دباغ، نسیم. (1389). ارزیابی توان اکولوژیک محدوده رودخانه دز حدفاصل سد تنظیمی تا بند قیر برای طبیعت­گردی. محیط‌شناسی، 36 (55)، 24-13.
موسوی، سیدحجت، کیانی، صدیقه، صادقی، آرش و فیض­آبادی، حسین. (1396). ارزیابی قابلیت توسعه طبیعت­گردی برمبنای عیارسنجی اکولوژیکی و مدیریتی در زیستگاه حیات­وحش عباس­آباد. مجله علمی- پژوهشی مهندسی اکوسیستم بیابان، 6 (16)، 134-119.
نوحه­گر، احمد، حسین­زاده، محمدمهدی و پیراسته، اسماء. (1388). ارزیابی قابلیت­های طبیعت­گردی جزیره قشم با بهره­گیری از مدل مدیریت استراتژی SWOT. جغرافیا و توسعه، 15، 172-151.
وارثی، حمیدرضا، موسوی، سیدعلی و غلامی بیمرغ، یونس. (1392). تحلیلی بر طبیعت­گردی آبشار مارگون با تأکید بر توسعه پایدار. مجله علمی- پژوهشی برنامه­ریزی فضایی (جغرافیا)، 3 (2)، 78-57.
هاتفی شجاع، سمیه. (1396). نقش طبیعت­گردی در توسعه پایدار روستای دره مرادبیگ همدان با استفاده از مدل تحلیل سوات (SWOT). فصلنامه روستا و توسعه، 20 (2)، 21-1.
یزدانی، علی، کیانی سلمی، صدیقه و بسحاق، محمدرضا. (1397). سنجش نقش جاذبه­های طبیعت­گردی در توسعه گردشگری باغ بهاداران و تحلیل شاخص­های مؤثر در آن. جغرافیا و توسعه، 53، 2018-195.
یعقوبی، نورمحمد، قصاب­زاده لنگری، زینب، آهنگ، فرحناز و غفاری، حسن. (1398). تدوین راهبردهای توسعه اکوتوریسم بیابان در دشت لوت. مطالعات مدیریت راهبردی، 174-151.
References
Adom, D. (2019). The place and voice of local people, culture, and traditions: A catalyst for ecotourism development in rural communities in Ghana. Scientific African, 6, 1-12.
Amjad, M. (2014). Thematic analysis to explore strategy implementation barriers. British Academy of Management Conference, Belfast, UK.
Arsić, S., Nikolić, D., & Živković, Z. (2017). Hybrid SWOT - ANP - FANP model for prioritization strategies of sustainable development of ecotourism in National Park Djerdap, Serbia. Forest Policy and Economics, 80, 11-26.
Ayachi, H., & Jaouadi, S. (2017). Problems and Perspective of Ecotourism in the island of Farahan: An Empirical Study based on Survey Data. Society and Business Review,12 (2), 235-251.
Badri, S., rahmani, K., sojasi qeydari, M., hasan poor, O. (2011). Strategies of Ecotourism Development in Marivan Township. Journal of Rural Research, 2(6), 31-54. [In Persian]  
Barbhuiya, M. R., & Chatterjee, D. (2020). Vulnerability and resilience of the tourism sector in India: Effects of natural disasters and internal conflict. Tourism Management Perspectives, 33 (100616), 1-13.
Beaumont, N. (2011). The third criterion of ecotourism: are ecotourists more concerned about sustainability than other tourists? Journal of Ecotourism, 10 (2), 135-148.
Beg, I., & Rashid, T. (2013). TOPSIS for hesitant fuzzy linguistic term sets. International Journal of Intelligent Systems, 28(12), 1162-1171.
Benur, A., & Bramwell, B. (2015). Tourism product development and product diversification in destinations. Tourism Management, 50, 213-224.
Biggs, D., Hall, C. M., & Stoeckl, N. (2012). The resilience of formal and informal tourism enterprises to disasters: Reef tourism in Phuket, Thailand. Journal of Sustainable Tourism, 20(5), 645–665.
Bjork, P. (2007). Critical issues in ecotourism: Understanding a complex tourism phenomenon (J. Higham Ed), Oxford: Elsevier.
Bramwell, B. (1998). User satisfaction and product development in urban tourism. Tourism Management, 19 (1), 35-47.
Braun, V., & Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative Research in Psychology, 3 (2), pp. 77-101.
Choi, M. (2020). Multiple environmental subjects: Governmentalities of ecotourism development in Jeungdo, South Korea. Geoforum, 110, 77-86.
Daneshmehr, H., Karimi, A., & Safari, V. (2012). Investigating ecotourism and its outcomes in developing rural areas through SWOT. Rural Studies, 3(3), 209-234. [In Persian]  
Diamantis, D. (1999). The Concept of Ecotourism: Evolution and Trends. Current Issues in Tourism, 2 (2-3), 93-122.
Donohoe, H. M., & Needham, R. D. (2006). Ecotourism: The evolving contemporary definition. Journal of Ecotourism, 5 (3), 192-210.
Eriksson, F., & Lidström, M. (2013). Sustainable development in ecotourism, Degree project, Umeå School of Business and Economics, Costa Rica.
Ezeani, J. E. (2015). Strategies for development: The role of planning in tourism. Retrieved on April 2, 2015, from http://www.enugustatetourismboard.com/p.php?.
Gholamibimorgh, Y., Moosavi, S., & Varesi, H. (2011). Analyzing the ecotourism conditions in Noorabad County, Mamasani. Geographical Research, 26(101), 49-78. [In Persian]
Gummesson, E. (2006) Qualitative research in management: addressing complexity, context and persona. Management Decision, 44 (2), 167-179.
Hajinejad, A., & Aghaei, V. (2013). Ecotourism Developing Optimum Strategies in Ardebil Province by Strategic Planning Method. Journal of Studies of Human Settlements Planning, 8(22), 15-35. [In Persian]
Hall, C. M., & Page, S. J. (2006). The geography of tourism & recreation: Environment, place and space, 3rd ed, Oxon: Routledge.
Harrison, J., Galland, D., & Tewdwr-Jones, M. (2021). Regional planning is dead: Long live planning regional futures. Regional Studies, 55(1), 6-18.
Hassanimehr, S., & Koohi, S. (2011). Identifying potential capacities river basins as suitable locations for ecotourism: A case study of Shafa Rud Gilan. Environmental Planning Quarterly, 13, 105-118. [In Persian]
Hatefi Shojae, S. (2017). The role of ecotourism in sustainable development in Darreh Morad Beyg, Hamedan, through SWOT model. Rural Development Quarterly, 20(2), 1-21. [In Persian]    
Honey, M. (2008). Ecotourism and sustainable development: Who owns paradise? 2nd Ed, Washington: Island Press.
Hunt, C. A., & Harbor, L. C. (2018). Pro-environmental tourism: Lessons from adventure, wellness and eco-tourism (AWE) in Costa Rica. Journal of Outdoor Recreation and Tourism, 28 (100202), 1-8.
Ismail, N., Masron, T., & Ahmad, A. (2014). Cultural Heritage Tourism in Malaysia: Issues and Challenges, SHS Web of Conferences 12, 010 59, 2- 8.
Jozi, S., Rezaian, S., Irankhahi, M., Moradi, N. (2010). Presentation of Strategic Planning for Ecotourism Development in Mond Protected Area, Booshehr Province, using the “Freeman Method. Environmental Sciences, 7(4), 1-22. [In Persian]
Kasehgar Mohammadi, S., Hashemi, Y., Mohamadi, A. (2016). Management strategies for sustainable development of ecotourism in the Tonekabon. Journal of Sustainable Architecture and Urban Design, 3(2), 11-22. [In Persian] 
Khatami Firouzabadi, Seyed Mohammad Ali, Jalali, Seyed Hossein, Parvardeh Seyed Ali Mohammad, (2013). Prioritizing of Strategy Implementation Obstacles among Energy sector's Contractors Using Fuzzy TOPSIS Method, Journal of Industrial Management Studies, 11(29), 113 [In Persian]   
Langley, A. (2007). Process thinking in strategic organization. strategic organization, 5 (3), 271–282.
Liou, J. J., Chuang, Y. C., & Tzeng, G. H. (2014). A fuzzy integral-based model for supplier evaluation and improvement. Information Sciences, 266, 199-217.
Liu, J., Qu, H., Huang, D., Chen, G., Yue, X., & Zhao, X.  )2014(. The role of social capital in encouraging residents’ pro-environmental behaviors in community-based ecotourism, Tour. Manag, 41 (190), 201.
Makhfi, G., Rooniasi, N., Sobhani Ardakani, S., & Yalpanian, A. (2012). Positioning areas with potentials for tourism development in Hamedan. Environmental and Geographical Studies, 1(2), 79-94. [In Persian]   
Mason, P. (2003). Tourism Impacts, Planning and Management. Butterworth-Heinemann, An imprint of Elsevier.
Martínez, Y. C., Baños, M. R., & Monroy, H. C. (2018). Ecotourism as a path to sustainable development in an isolated Magic Town: The case study of La Trampa, Mexico. Journal of Tourism Analysis, 25 (1), 23-38.
MCShea, L. B. (2010). Critical Success Factors for Cultural Heritage Tourism Operations, A Thesis Submitted to the Graduate Faculty of the University of Georgia in Partial Fulfillment of the Requirements for the Degree of Master of Historic Preservation, Athens, Georgia.
Miranda Lopez, R. F., Caisa Yucailla, E. D., Guamán Guevara, A. R., Pazmiño Solys, G. A., González Garcés, L. E., & Vallejo Chávez, L. M. (2017). Strategic penetration system in the market for the tourism business sector. Global Advanced Research Journal of Management and Business Studies (GARJMBS), 6 (4), 95-103.
Mohammadi, B., Azimi, M., & Sepehri, A. (2016). Evaluating the competencies of pastures in Golestan province for the purpose of ecotourism: A case study of Tilabad and Khoshyeylaq in Azadshahr county. Pasture Research, 10(3), 315-327. [In Persian]      
Mohammadian Mosammam, H., Sarrafi, M., Tavakoli Nia, J., & Heidari. S. (2016). Typology of the ecotourism development approach and an evaluation from the sustainability view: The case of Mazandaran Province, Iran, Tourism Management Perspectives, 18, 168-178.
Moosavi, H., Kiani, S., Sadeghi, A., & Feizabadi, H. (2017). Assessing the capacity of ecotourism development based on ecological and management metrics in Abasabad Wildlife Habitat. Desert Ecosystem Engineering, 6(16), 119-134. [In Persian]
Motlagh, E. Y., Hajjarian, M., Hossein Zadeh, O., & Alijanpour. A. (2020). The difference of expert opinion on the forest-based ecotourism development in developed countries and Iran. Land Use Policy, 94 (104549), 1-9.
Movahed, A., & Zadeh-Dabagh, N. (2010). Assessing the ecologic capacity of the area between Dez river basin and the constructed dam location in Qir harbor for ecotourism. Environmental Studies, 36(55), 13-24. [In Persian]
Nohegar, A., Hosseinzadeh, M., & Pirasteh, A. (2009). Evaluating ecotourism in Gheshm Island using SWOT strategy management. Geography and Development, 15, 151-172. [In Persian]
Peršić, M., Janković, S., & Vlašić, D. (2005). Eco Hotels- Philosophy of the 21ST Century, Managing the Process of Globalization in New and Upcoming EU Members. Proceedings of the 6th International Conference of the Faculty of Management Koper Congress Centre Bernardin, Slovenia.
Prayag, G. (2018). Symbiotic relationship or not? Understanding resilience and crisis management in tourism. Tourism Management Perspectives, 25, 133–135.
Rezaeian, S., Jozi., S., & Pirasteh, A. (2013). Proposing a strategic planning for ecotourism development in Gheshm Island through SWOT. Environmental Sciences and Technology, 15(1), 91-109. [In Persian]
Roday, S., Biwal, A., & Joshi, V. (2010). Tourism operations and management. Oxford: University Press.
Ryngnga, P. K. (2008). Ecotourism prioritization: A geographic information system approach. journal of tourism and heritage, 1(1), 49-56.
Safarabadi, A. (2016). Assessing Ecotourism Potential for Sustainable Development of Coastal Tourism in Qeshm Island, Iran. European Journal of Geography, 7 (4), 53-66.
Salari, A., & Arjmand, R. (2009). Managing environmental ecotourism in Kavir National Park using GIS. Environmental Sciences and Technology, 11(1), 173-186. [In Persian]
Salman, A., Jaafar, M., Mohamad, D., & Malik, S. (2021). Ecotourism development in Penang Hill: a multi-stakeholder perspective towards achieving environmental sustainability. Environmental Science and Pollution Research, 8: 1-14.
Shaterian, M., Kiani Salmi, S., & Zoormand, P. (2017). Evaluating factors affecting valuations of ecotourism in desert ecosystems: A case study of Maranjab. Desert Ecosystem Engineering, 5(13), 117-129. [In Persian]
Shaterian, M., Kiani Salmi, S., Gholami, Y., & Montaseri, Z. (2017). Prioritizing factors affecting ecotourism development in Barzok district, Kashan by integrating DEMATEL and ANP techniques. Applied Research in Geography, 17(44), 131-154. [In Persian]
Shemshad, M., & Malek Mohammadi, I. (2012). Analysis of Factors Affecting the Ecotourism Development (In Pasture and Forest Cooperatives in Golestan Province, Iran). International Journal of Architecture and Urban Development, 2 (4), 19-24.
Shomalizadeh, F., Dashti, S., & Hamdi, K. (2015). Assessing the potential and strategies of ecotourism development in Dez Dam Lake through Freeman method. Wetland Ecobiology Quarterly, 7(25), 5-20. [In Persian]
Soleimani, Y., and Sabzi, B., and Habibian, Sh. (1397). Development of ecotourism development strategies (Case: Black Cow Twin Lake, Abdanan city). Heritage and Tourism, 3 (9), 13-30. [In Persian]
UNESCO World Heritage Centre. (2020). World Heritage List, available at: https://whc.unesco.org/en/list/?order=country.
Varesi, H., Moosavi, S., & Gholamibimorgh, Y. (2013). Investigating ecotourism in Margoon Waterfall with a focus on sustainable development. Geographical Space Planning, 3(2), 57-78. [In Persian]
Wondirand, A., Tolkach, D., & King, B. (2020). Stakeholder collaboration as a major factor for sustainable ecotourism development in developing countries. Tourism Management, 78 (104024), 1-21.
Xu, Z., & Zhang, X. (2013). Hesitant fuzzy multi-attribute decision making based on
TOPSIS with incomplete weight information. Knowledge-Based Systems, 52
Yaghoubi, N., ghasabzadeh langari, Z., Ahang, F., Ghaffari, H. (2020). Develop the Desert Ecotourism Development Strategies in Lut Plain. Journal of Strategic Management Studies, 10(40), 151-174. [In Persian]
Yazdani, A., Kiani Salmi, S., & Boshagh, M. (2018). Measuring the role of ecotourism attractions in tourism development of gardens and analyzing the effective factors. Geography and Development, 53, 195-218. [In Persian]