نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

• حافظ مهد نژاد ¹
• محمد علیزاده ²

¹ دانشیار، گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه سیدجمال الدین اسدآبادی، اسدآباد، ایران

² استادیار گروه ایران‌شناسی، دانشکده ایران‌شناسی، دانشگاه ولی‌عصر رفسنجان، رفسنجان، ایران.

چکیده

گردشگری سیاه به بازدید از مقاصد مرتبط با مرگ، فاجعه و رنج می‌پردازد. این پژوهش با روش علم‌سنجی و خوشه‌بندی موضوعی، الگوها، شکاف‌های پژوهشی و موضوعات نوظهور را تحلیل کرده است. داده‌ها شامل ۱۲۹۳ منبع (کتاب، مقاله و فصل کتاب) از پایگاه اسکوپوس در بازه ۱۹۸۸ تا ۲۰۲۵ بوده و با نرم‌افزار VOSviewer مورد تحلیل هم‌رخدادی واژگان قرار گرفته‌اند. یافته‌ها نشان می‌دهد واژگان «گردشگری سیاه»، «میراث فرهنگی» و «مرگ» بیشترین تکرار و قدرت پیوند را دارند. همپوشانی واژگانی تحولات زمانی را آشکار می‌سازد؛ مفاهیمی چون پایداری، حافظه جمعی و رفاه از سال ۲۰۲۰ به بعد برجسته‌تر شده‌اند. پژوهش‌های موجود عمدتاً بر رویدادهای خاص متمرکزند و از مقایسه بین مقاصد غفلت کرده‌اند. شکاف‌های اصلی شامل کمبود تحقیقات کیفی، بی‌توجهی به ابعاد اخلاقی و زیست‌محیطی، و نقش محدود فناوری دیجیتال است. موضوعات نوظهور نیز گردشگری سیاه در عصر دیجیتال، اثرات تغییر اقلیم، سلامت روان، حقوق انسانی و شهرنشینی را در بر می‌گیرند.

کلیدواژه‌ها

• گردشگری سیاه
• علم‌سنجی
• خوشه‌بندی موضوعی
• شکاف‌های پژوهشی
• موضوع‌های نوظهور

موضوعات

• برنامه ریزی گردشگری

عنوان مقاله [English]

Scientometric Analysis of Dark Tourism: Identifying Knowledge Patterns, Research Gaps

نویسندگان [English]

• Hafez Mahdnejad ¹
• mohammad alizadeh ²

¹ Associate Professor, Department of Geography and Urban Planning, Faculty of Humanities, Sayyed Jamaleddin Asadabadi University, Asadabad, Iran

² Assistant Professor Department of Iranian Studies, Faculty of Iranian Studies, Vali-e-Asr University of Rafsanjan, Rafsanjan, Iran.

چکیده [English]

Dark tourism, focuses on visits to destinations associated with death, disaster, and suffering. This study employed scientometric analysis and thematic clustering to examine patterns, research gaps, and emerging topics. The dataset comprised 1,293 sources (books, articles, and book chapters) from Scopus (1988–2025), analyzed using VOSviewer for keyword co-occurrence mapping. Findings revealed that "dark tourism," "cultural heritage," and "death" exhibited the highest frequency and link strength. Temporal keyword overlap revealed evolving trends, with concepts such as sustainability, collective memory, and well-being gaining prominence after 2020. Existing research predominantly focuses on specific events while neglecting cross-destination comparisons. Major gaps include a shortage of qualitative studies, insufficient attention to ethical and environmental dimensions, and the limited role of digital technology. Emerging themes encompass dark tourism in the digital age, climate change impacts, mental health, human rights, and urbanization.

کلیدواژه‌ها [English]

• Dark tourism
• Scientometrics
• Thematic clustering
• Research gaps
• Emerging topics