فصلنامه مطالعات مدیریت گردشگری

ارزیابی رقابت‌پذیری مقاصد گردشگری زمستانی ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

هومن سبزوی 1
امین دهقان 2

1 گروه گردشگری ورزش و سلامت ، دانشکدگان مدیریت ، دانشگاه تهران، تهران

2 گروه مدیریت ورزشی دانشگاه تهران، دانشکده تربیت بدنی و علوم ورزشی، دانشگاه تهران

https://doi.org/10.22054/tms.2025.87098.3094
چکیده
با افزایش رقابت در صنعت گردشگری و رشد انتظارات گردشگران، رقابت‌پذیری به عاملی کلیدی در موفقیت مقاصد تبدیل شده است. با وجود اهمیت این موضوع، تاکنون ارزیابی جامع و نظام‌مندی از وضعیت رقابتی پیست‌های اسکی ایران انجام نشده بود. این پژوهش با هدف شناسایی ابعاد مؤثر بر رقابت‌پذیری و رتبه‌بندی پیست‌های اسکی، به‌صورت آمیخته (کیفی و کمی) انجام شد. در فاز کیفی، از مرور نظام‌مند ادبیات و تکنیک دلفی فازی با مشارکت ۱۸ خبره، ۲۳ شاخص در شش بُعد اصلی استخراج شد. در فاز کمی، با مشارکت ۳۰۲ نفر از مدیران و کارشناسان گردشگری، داده‌ها از طریق پرسشنامه گردآوری و با آزمون‌های آماری تحلیل شد. نتایج نشان داد پیست‌ها از نظر رقابت‌پذیری تفاوت معناداری دارند؛ توچال رتبه نخست و کاکان رتبه آخر را داشتند. این نتایج می‌تواند راهنمایی برای بهبود سیاست‌های توسعه گردشگری زمستانی باشد.

کلیدواژه‌ها

رقابت‌پذیری مقصد
گردشگری زمستانی
پیست‌اسکی
گردشگری ورزشی
موضوعات

عنوان مقاله English

Evaluating the Competitiveness of Iran’s Winter Tourism Destinations

نویسندگان English

Hooman Sabzavi 1
Amin Dehghan 2
1 Faculty of Management University of Tehran
2 Faculty of Physical Education and Sport Sciences - University of Tehran
چکیده English

With increasing competition in tourism and rising tourist expectations, destination competitiveness has become crucial. However, no comprehensive assessment of Iran’s ski resorts had been conducted. This study aimed to identify key competitiveness dimensions and rank active ski resorts in Iran using a mixed-method approach. In the qualitative phase, a systematic literature review and fuzzy Delphi technique with 18 experts led to the identification of 23 indicators in six main dimensions. In the quantitative phase, data from 302 tourism and sports professionals were collected through a validated questionnaire. One-way ANOVA and Tukey post hoc tests were used for analysis. The results showed significant differences in competitiveness among the ski resorts. Tochal ranked highest in most dimensions, while Kakan had the lowest score. These findings provide valuable guidance for policymakers and stakeholders to evaluate and enhance the competitiveness of winter tourism destinations by focusing on key indicators and addressing destination-specific weaknesses.

کلیدواژه‌ها English

Destination Competitiveness
Winter Tourism
Ski Resort
Sport Tourism
  1. آهنگری، نوید، حسین‎زاده، فخرالدین، حاجی‏نژاد، صادق (1398). برنامه‌ریزی استراتژیک توسعه‏ی گردشگری ورزشی با استفاده از مدل ترکیبی swot و vikor (مورد مطالعه: استان آذربایجان غربی). پژوهش‏های فیزیولوژی و مدیریت در ورزش، (4) 106-91. https://www.sportrc.ir/article_107714.html
  2. حسنوند، سمیه، خداپناه، مسعود (1393). تأثیر گردشگری بر رشد اقتصادی در کشورهای در حال توسعه: دو رویکرد پنل ایستا و پنل پویا.سیاست‌های راهبردی و کلان،  (شماره 6)، 87-102. https://www.jmsp.ir/article_7364.html
  3. دلشاد، علی (1400). تحلیل رقابت پذیری مقصدهای گردشگری شهری در ایران. گردشگری شهری، 8(1 )، 143-160. https://doi.org/10.22059/jut.2021.310205.836
  4. عزیزیان، نسرین ، اجاق، سیدامیر، محرم‏زاده، مهرداد (1403). تحلیل محتوای گردشگری ورزشی از منظر بین‏الملل.پژوهش‏های فیزیولوژی و مدیریت در ورزش. https://www.sportrc.ir/article_199791.html
  5. علیزاده‏سولا، رضا، میکائیلی‏کیوی، سیامک، طاهر، احمد (1400). واکاوی عوامل رقابت‎پذیری شهرستان مشگین‎شهر در گردشگری زمستانی. نخبگان علوم و مهندسی، 6(2)، 19-10. https://sid.ir/paper/967477/fa
  6. جانبازقبادی، غلامرضا، نوروزی ورنکشی، شیبا (1394). اولویت‏بندی عوامل مؤثر بر رقابت‏پذیری مقاصد گردشگری زمستانی (مطالعه‏ی موردی: پیست بین‎المللی اسکی دیزین). اولین همایش بین‏المللی و چهارمین همایش ملی گردشگری، جغرافیا و محیط‏زیست پایدار. https://civilica.com/doc/452951/
  7. فدراسیون اسکی و ورزش‎‏های زمستانی جمهوری اسلامی ایران (1403). دیزین. http://www.skifed.ir/NewsOne/d?id=7
  8. Albayrak, T., Caber, M., González-Rodríguez, M. R., & Aksu, A. (2018). Analysis of destination competitiveness by IPA and IPCA methods: The case of Costa Brava, Spain against Antalya, Turkey. Tourism Management Perspectives, 28, 53-61. https://doi.org/10.1016/j.tmp.2018.07.005
  9. Armenski, T., Dwyer, L., & Pavluković, V. (2018). Destination competitiveness: public and private sector tourism management in Serbia. Journal of Travel Research, 57(3), 384-398. https://doi.org/10.1177/0047287517692445
  10. Bacoş, I. B., & Gabor, M. R. (2021). Tourism economy. Mountain tourism: Quantitative analysis of winter destinations in romania. Economics, 9, 143–159. doi: 10.2478/eoik-2021-0005
  11. Bocquet, R. (2008). Proximités et coordination inter-firmes: Une analyse empirique de la compétitivité des stations de sports d’hiver. Revue D’économie Régionale & Urbaine, (2), 159-178. http://dx.doi.org/10.3917/reru.082.0159
  12. Botti, L., Goncalves, O., & Peypoch, N. (2012). Benchmarking pyrenean ski resorts. Journal of Alpine Research| Revue de géographie alpine, (100-4). https://doi.org/10.4000/rga.1855
  13. Crouch, G. I., & Ritchie, J. B. (2000). The competitive destination: A sustainability perspective. Tourism Management, 21(1), 1-7. http://dx.doi.org/10.1079/9780851996646.0000
  14. Cronjé, D. F., & du Plessis, E. (2020). A review on tourism destination competitiveness. Journal of Hospitality and Tourism Management, 45, 256-265. https://doi.org/10.1016/j.jhtm.2020.06.012
  15. Cordova-Buiza, F., & Serruto-Perea, Y. A. (2024). The competitiveness of tourist destinations: A review of the scientific literature. International Conference on Tourism Research. http://dx.doi.org/10.34190/ictr.7.1.2146
  16. Cimbaljević, M., Panić, A., Kovačić, S., Knežević, M., & Pavluković, V. (2025). What factors do tourists consider most important when evaluating the competitiveness of tourism? The focus on developing economy. Journal of the Geographical Institute “Jovan Cvijić” SASA, 75(1), 67-85. https://ojs.gi.sanu.ac.rs/index.php/zbornik/article/view/981
  17. D’Hauteserre, A. M. (2000). Lessons in managed destination competitiveness: The case of Foxwoods Casino Resort. Tourism Management, 21(1), 23–32. https://doi.org/10.1016/S0261-5177(99)00097-7
  18. Du Plessis, E., Van der Merwe, A., & Saayman, M. (2017), “Explore changes in the aspects fundamental to the competitiveness of South Africa as a preferred tourist destination”, SouthAfrican Journal of Economic and Management Sciences, 20(1), 1-11. https://doi.org/10.4102/SAJEMS.V20I1.1519
  19. Dwyer, L., & Kim, C. (2003). Destination competitiveness: Determinants and indicators. Current Issues in Tourism, 6(5), 369-414. https://doi.org/10.1080/13683500308667962
  20. Dalakis, A., Yfantidou, G., Costa, G., Matsouka, O., & Tsitskari, E. (2018). Tourists' perspective and nationality impact on destination competitiveness. E-Review of Tourism Research, 15. https://B2n.ir/tt8198
  21. Hong, S. W. C. (2008). Competitiveness in the tourism sector: A comprehensive approach from Economic and Management points. Springer Science & Business Media. https://B2n.ir/kr7700
  22. Evren, S., & Kozak, N. (2018). “Competitive positioning of winter tourism destinations: A comparative analysis of demand and supply sides perspectives–Cases from Turkey”, Journal of Destination Marketing and Management, 9, 247-257, https://doi.org/10.1016/j.jdmm.2018.01.009
  23. Faullant, R., Matzler, K., & Füller, J.(2008) The impact of satisfaction and image on loyalty: the case of Alpine ski resorts. Managing Service Quality: An International Journal, 18 (2): 163–178. https://doi.org/10.1108/09604520810859210
  24. Frochot, I., & Kreziak, D. (2008). Customers' perceptions of ski resorts' images: Implications for resorts' positioning strategies. Tourism and Hospitality Research, 8(4), 298-308. http://dx.doi.org/10.1057/thr.2008.27
  25. Hallmann, K., Muller, S., Feiler, S., Breuer, C., & Roth, R. (2012), “Suppliers’ perception of destination competitiveness in a winter sport resort”. Tourism Review, 67(2), 13-21.
  26. doi: 10.1108/16605371211236105
  27. Hallmann, K., M€uller, S., & Feiler, S. (2014), “Destination competitiveness of winter sport resorts in the Alps: How sport tourists perceive destinations?”, Current Issues in Tourism, 17(4), 327-349, doi: 10.1080/13683500.2012.720247.
  28. Hallmann, K., Mueller, S., & Peters, M. (2015). The assessment of competitiveness: The case of three alpine winter sports destinations. Tourism Analysis, 20(6), 677–687. http://dx.doi.org/10.3727/108354215X14464845878110
  29. Hudson, S., Ritchie, B., & Timur, S. (2004), “Measuring destination competitiveness: An empirical study of Canadian ski resorts”, Tourism and Hospitality Planning and Development, 1(1),
  30. 79-94. http://dx.doi.org/10.2174/1875399X01609010053
  31. Hassan, S. S. (2000). Determinants of market competitiveness in an environmentally sustainable tourism industry. Journal of travel research, 38(3), 239-245. https://doi.org/10.1177/004728750003800305
  32. Heath, E. (2003). Towards a model to enhance destination competitiveness: A Southern African perspective. CAUTHE 2003: Riding the Wave of Tourism and Hospitality Research, 500. http://hdl.handle.net/2263/6058
  33. Khin, E., Daengbuppha, J., & Nonsiri, P. (2014). Destination competitiveness: a structural model for measuring attributes competitiveness of Bagan, Myanmar. International Journal of Business, Economics and Law, 4(2), 51-59.
  34. https://ijbel.com/wp-content/uploads/2014/06/KLE4221-Ei-Ei-Khin-Petchsri-Nonsiri-DESTINATION-COMPETITIVENESS.pdf
  35. Khelashvili, I., & Okroshidze, L. (2025). Exploring the Tourism Competitiveness of a Destination: A Case Study of Georgia. Sustainability, 17(8), 3342. https://doi.org/10.3390/su17083342
  36. Moradi, E., Ehsani, M., Saffari, M., & Norouzi Seyed Hosseini, R. (2023). How can destination competitiveness play an essential role in small island sports tourism development? Integrated ISM-MICMAC modelling of key factors. Journal of Hospitality and Tourism Insights, 6(3), 1222-1252. https://doi.org/10.1108/JHTI-03-2022-0118
  37. Mokhtarian Pourzavareh, M., Khodayari, A., & Kohandel, M. (2022). Sustainable development mountain tourism in Iran. Sports Business Journal, 2(2), 301-320. https://doi.org/10.22051/sbj.2023.42023.1057
  38. Mulec, I., & Wise, N. (2013), “Indicating the competitiveness of Serbia’s Vojvodina Region as an emerging tourism destination”. Tourism Management Perspectives, 8, 68-79. https://doi.org/10.1016/j.tmp.2013.07.001
  39. Novais, M. A., Ruhanen, L., & Arcodia, C. (2018), “Destination competitiveness: A phenomenographic study”, Tourism Management, 64, 324-334, https://doi.org/10.1016/j.tourman.2017.08.014
  40. Novakowski, N. and Wellar, B. (2008), “Using the Delphi technique in normative planning research: Methodological design considerations”, Environment and Planning, 40(6), 1485-1500. https://doi.org/10.1068/a39267
  41. Okoli, C., & Pawlowski, S.D. (2004), “The Delphi method as a research tool: An example, design considerations and applications”. Information and Management, 42(1), 15-29.
  42. http://dx.doi.org/10.1016/j.im.2003.11.002
  43. Porter, M. E. (1990). Competitive advantage of nations. Harvard Business Review, 68(2), 73–93. http://dx.doi.org/10.1111/1467-6486.00221
  44. Ritchie, J. B., & Crouch, G. I. (2003). The competitive destination: A sustainable tourism perspective. Cabi. http://dx.doi.org/10.1079/9780851996646.0000
  45. Stankova, M. (2011). Competitiveness analysis and management of a tourist destination. International Journal of Contemporary Economics and Administrative Sciences, 1(1), 65-77. available at: https://www.academia.edu/69569373/Competitiveness_Analysis_and_Management_of_a_Tourist_Destination
  46. Sainaghi, R. (2008). Strategic positioning and performance of winter destinations. Tourism Review, 63(4), 40-57.
  47. http://dx.doi.org/10.1108/16605370810912209
  48. Tse, S., & Tung, V.W.S. (2022), “Measuring the valence and intensity of residents’ behaviors in host–tourist interactions: implications for destination image and destination competitiveness”, Journal of Travel Research, 61(3), 565-580. https://doi.org/10.1177/0047287521997576
  49. Vanat, L. (2023). International report on snow & mountain tourism. (p. 83). https://www.vanat.ch/ski-resorts-english.shtml
  50. Vanat, L. (2024). International snow report. https://www.thebookedition.com/fr/2024-international-snow-report-p-405209.html
  51. Wu, H., Pongsakornrungsilp, P., Kumar, V., & Chinchanachokchai, S. (2024). Key determinants to enhance the competitiveness of tourist destinations. Journal of Infrastructure, Policy and Development. https://systems.enpress-publisher.com/index.php/jipd/article/view/5298
  52. World Economic Forum. (2024). Travel & tourism development index 2024. https://www.weforum.org/publications/travel-tourism-development-index-2024/
  53. Yangutova, A., Dong, S., Cheng, H., Xu, S., Li, F., Li, Z., Zhang, M., Li. J., Bazarzhapov, T., & Boldanov, T. (2023). Assessing the competitiveness of the ski resources around Lake Baikal (Russia) and measures for their further development. Sustainability. https://doi.org/10.3390/su151410752
  54. Zehrer, A., Smeral, E. & Hallmann, K. (2017), “Destination competitivenes a comparison ofsubjective and objective indicators for winter sports areas”, Journal of Travel Research, 56(1), 55-66, https://doi.org/10.1177/0047287515625129
فصلنامه مطالعات مدیریت گردشگری
دوره 20، شماره 72
زمستان 1404
صفحه 255-302

صفحه اصلی

اعضای هئیت تحریریه

ارسال مقاله

هزینه بررسی مقاله ها

تماس با ما